An Tức Hương – Đặc điểm, công dụng, cách trồng và chăm sóc

An Tức Hương là nhựa của cây bồ đề (Styrax tonkinensis). Vị thuốc này có tác dụng trừ tà, hạ khí, an thần, chỉ thống và hoạt huyết nên được sử dụng trong các trường hợp trúng phong và trúng tà khí. Ngoài ra nhân dân còn sử dụng an tức hương để loại bỏ tà khí ở những nơi âm u. Dưới đây là những thông tin chi tiết về công dụng chữa bệnh của cây An Tức Hương.

Giới thiệu chung về Cây Thuốc An Tức Hương

An Tức Hương - Đặc điểm, công dụng, cách trồng và chăm sóc 8
Giới thiệu chung về Cây Thuốc An Tức Hương
  • Tên gọi khác: Cánh kiến trắng, Bồ đề, Thoán hương, Tịch tà, Thiên kim mộc chi.
  • Tên khoa học: Styrax tonkinensis
  • Tên dược: Benzoinum Styrax
  • Họ: Bồ đề (danh pháp khoa học: Styracaceae)

Đặc điểm cây bồ đề

Bồ đề là loài thực vật thân gỗ, nhỏ, chiều cao chỉ khoảng 15 – 20m. Lá có hình trứng, nhọn ở đầu và tù ở phía gốc, lá rộng 22.5cm, dài 6 – 14cm, mọc so le và có cuống ngắn. Mặt dưới lá có nhiều lông tơ, mặt trên nhẵn và bóng.

Hoa mọc thành chùm, mỗi chùm gồm có nhiều bông hoa nhỏ màu trắng, nhị vàng và có mùi thơm đặc trưng. Cây có quả hình cầu, đường kính khoảng 10 – 16mm.

Bộ phận dùng

Nhựa của cây được sử dụng để làm thuốc. Chỉ chọn loại nhựa có màu đỏ nhạt, nâu hoặc vàng nhạt, chất cứng nhưng hóa mềm khi gặp nhiệt và có mùi thơm đặc trưng.

Phân bố

Bồ đề được di thực vào nước ta và phân bố nhiều ở Lai Châu, Sơn La, Nghệ An, Hà Tĩnh, Tuyên Quang,…

Thu hái – sơ chế

Thu hái nhựa của cây vào tháng 6 – 7 hằng năm. Nhựa có phẩm chất tốt phải được thu hoạch ở cây từ 5 – 10 năm tuổi. Lấy nhựa của cây bằng cách rạch vào cành hoặc thân cho mủ chảy ra.

Sau khi lấy nhựa về, đem ngâm với rượu rồi nấu sôi từ 2 – 3 lần cho đến khi nhựa chìm xuống dưới. Say đó vớt ra và thả vào nước lạnh cho nhựa cứng lại, cuối cùng đem phơi khô rồi dùng dần.

Bảo quản

Ở nơi khô ráo và thoáng mát.

Thành phần hóa học

  • An tức hương của Việt Nam chứa 70 – 80% chất keo, Cinnamyl benzoate, Acid siaresinolic, Vanillin, Lubanyl benzoate, Coniferil benzoate,…
  • An tức hương của Trung Quốc chứa 10 – 20% chất kéo, Acid sumaresinolic, Vanillin, Lubanyl cinnamate, Coniferyk cinnamate, Styrene, tinh dầu quế 10 – 30%,…

Vị thuốc an tức hương

An Tức Hương - Đặc điểm, công dụng, cách trồng và chăm sóc 9
Vị thuốc an tức hương

Tính vị

Vị cay, đắng, hơi ngọt, tính ấm.

Quy kinh

Quy vào kinh Tâm, Tỳ và Phế.

Tác dụng dược lý

– Theo nghiên cứu dược lý hiện đại:

  • Chưa có nghiên cứu.

– Tác dụng của an tức hương theo Đông Y:

  • Công dụng: Hành khí, chỉ thống, khai khiếu, hoạt huyết, thanh thần, từ tà, an thần, làm ấm thận
  • Chủ trị: Hắc loạn, huyết vận ở sản hậu, trúng phong, ngực và bụng đau, đau nhức xương khớp do phong, chứng kinh phong ở trẻ nhỏ, di tinh, tai ù,…
  • Nhân dân còn sử dụng an tức hương để khử tà ở những nơi ám khí và âm u.

Cách dùng – liều lượng

An tức hương chủ yếu được dùng ở dạng thuốc bột và hoàn tán, liều dùng trung bình từ 2 – 4g/ ngày. Ngoài ra vị thuốc này cũng có thể được dùng ở ngoài da.

Các bài thuốc chữa bệnh từ an tức hương

An Tức Hương - Đặc điểm, công dụng, cách trồng và chăm sóc 10
Các bài thuốc chữa bệnh từ an tức hương

1. Bài thuốc trị chứng trúng phong gây hôn mê, ngất xỉu, đờm dãi gây tắc cổ họng

  • Chuẩn bị: Vàng lá 50 lá, sừng tê giác 30g, xạ hương 705g, đồi mồi 30g, ngưu hoàng 50g, chu sa 30g, hùng hoàng 30g, hổ phách 30g, bocneol 7.5g và an tức hương 45g.
  • Thực hiện: Cho các dược liệu nghiền thành bột mịn, sau đó dùng 0.8g uống với nước ấm. Ngày dùng từ 1 – 2 lần tùy vào tình trạng bệnh lý.

2. Bài thuốc trị chứng kinh phong (động kinh) ở trẻ nhỏ do tà

  • Chuẩn bị: Một lượng an tức hương vừa đủ (khoảng bằng một hạt đậu)
  • Thực hiện: Đốt trên lửa cho dược liệu tỏa ra mùi thơm rồi xông cho trẻ.

3. Bài thuốc trị hoắc loạn thể âm, hàn thấp và lãnh khí

  • Chuẩn bị: Phụ tử và nhân sâm mỗi vị 8g, an tức hương 4g.
  • Thực hiện: Đem các vị sắc lấy nước uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

4. Bài thuốc trị nứt nẻ ở đầu vú

  • Chuẩn bị: Cồn 80 độ 100ml và an tức hương 20g.
  • Thực hiện: Ngâm dược liệu với cồn trong vòng 10 ngày (thỉnh thoảng nên lắc đều). Sau đó dùng dịch cồn thoa lên phần vú nứt nẻ.

5. Bài thuốc trị phụ nữ sau sinh bị huyết trướng, huyết vận gây cấm khẩu

  • Chuẩn bị: Ngũ linh chi 20g và an tức hương 4g.
  • Thực hiện: Đem dược liệu tán thành bột mịn, mỗi lần dùng 4g uống với nước gừng.

6. Bài thuốc trị trẻ nhỏ bị đau bụng do khí lạnh

  • Chuẩn bị: Đại hồi, an tức hương, hoắc hương, trầm hương, mộc hương và đinh hương mỗi vị 12g, cam thảo, hương phụ và sa nhân mỗi vị 20g.
  • Thực hiện: Đem các dược liệu tán thành bột mịn, sau đó thêm mật ong vào làm thành hoàn. Mỗi lần dùng 4g thuốc uống với nước sắc từ lá tía tô.

7. Bài thuốc trị chứng đau nhức xương khớp do phong thấp

  • Chuẩn bị: Thịt heo nạc 160g và an tức hương 80g.
  • Thực hiện: Trộn bột thuốc với thịt heo đã thái nhỏ, sau đó cho vào bình và đốt lửa lớn rồi xông.

8. Bài thuốc trị trúng ác khí và trúng phong

  • Chuẩn bị: Sinh khương và thạch xương bồ 4g, ngưu hoàng 2g, quỷ cửu 8g, nhũ hương 4.8g, đơn sa 4.8g, hùng hoàng 4.8g, an tức hương 4g.
  • Thực hiện: Đem 2 vị đầu tiên sắc lấy nước, các vị còn lại tán thành bột mịn. Dùng thuốc bột uống với thuốc sắc.
An Tức Hương - Đặc điểm, công dụng, cách trồng và chăm sóc 11
Cách trồng An Tức Hương bằng hạt

9. Bài thuốc trị tim đập nhanh và đau tim kinh niên

  • Chuẩn bị: Một lượng an tức hương vừa đủ.
  • Thực hiện: Tán bột mịn, mỗi lần dùng 2g uống với nước sôi.

10. Bài thuốc giúp khai khiếu, giải uất, oan thông và hóa trọc, dùng trong trường hợp trúng phong khiến đàm quyết chứng bế

  • Chuẩn bị: Nhũ hương, băng phiến và dầu tô hợp hương mỗi vị 20g, tê giác, tỳ bạt, xạ hương, đinh hương, bạch truật, hương phụ, thanh mộc hương, trầm hương, kha tử, an tức hương, chu sa và bạch đàn hương mỗi vị 40g.
  • Thực hiện: Để băng phiến, xạ hương và dầu tô hợp hương riêng, các dược liệu còn lại đem tán thành bột. Sau đó cho 3 dược liệu trên vào rồi tiếp tục nghiền, chế thêm mật ong vào làm thành hoàn (mỗi viên nặng 4g). Mỗi lần dùng ½ – 1 viên hoàn cùng với nước ấm, ngày dùng từ 1 – 2 lần. Nếu dùng cho trẻ nhỏ cần gia giảm liều tùy theo độ tuổi.

11. Bài thuốc trị co giật và hôn mê do sốt cao

  • Chuẩn bị: Ngưu hoàng, chế nam tinh, đại mao, băng phiến, xạ hương, an tức hương, hùng hoàng, tê giác, chu sa, hổ phách, thiên trúc hoàng và nhân sâm, gia giảm liều lượng theo từng trường hợp.
  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột, mỗi lần dùng 2 – 4g uống với nước ấm, ngày dùng 1 – 2 lần.

Các đối tượng không được sử dụng các bài thuốc từ An tức hương

  • Dị ứng hoặc quá mẫn cảm với một số thành phần hoạt chất có trong dược liệu An tức hương. Điều này có thể làm gia tăng một số tác dụng phụ gây bất lợi cho sức khỏe;
  • Âm hư hỏa vượng (theo Trung Dược Đại Từ Điển);
  • Khi hư, âm hư hỏa vượng, ăn không ngon miệng (theo Bản Thảo Phùng Nguyên);
  • Các bệnh lý không liên quan đến ác khí (theo Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).

Cách trồng An Tức Hương bằng hạt

An Tức Hương (Bồ Đề) là cây thân gỗ, có hoa và có hạt. Vì vậy chúng ta hoàn toàn có thể tận dụng hạt của nó để ươm thành cây con. Nên chọn những hạt của cây đạt từ 5 năm tuổi trở lên để đảm bảo độ già và chất lượng của hạt, kết quả cây con phát triển cao hơn. Có thể tìm mua những hạt đã được xử lý sẵn ngoài cửa hàng để ươm trồng hoặc tự xử lý trực tiếp hạt được hái xuống từ trên cây.

An Tức Hương - Đặc điểm, công dụng, cách trồng và chăm sóc 12
Cách trồng An Tức Hương bằng hạt

Quả An Tức Hương khi chín có màu đen thẫm, phần cuống bị nứt ra. Vỏ bên ngoài khi chín sẽ có màu bạc, có những đốm phấn nhỏ. Sau khi thu hái, cần xử lý và bảo quản ngay để đảm bảo mầm cây không bị ảnh hưởng. Cách lấy hạt giống cũng rất đơn giản, tuy nhiên cũng cần một thời gian khá lâu.

Đem quả Bồ Đề sau khi hái vùi dưới cát ấm đã vun thành luống. Tưới nước định kỳ, mỗi lần tưới cách nhau 3 – 4 ngày. Không tưới quá nhiều nước tránh bị úng, quả sẻ bị hỏng.

An Tức Hương - Đặc điểm, công dụng, cách trồng và chăm sóc 13
Cách trồng An Tức Hương bằng hạt

Hằng ngày đào xới 2 lần vào buổi sáng và chiều. Sau khi xới xong thì lại phân luống như ban đầu, tránh đè hoặc ép hạt quá chặt. Tiến hành làm như vậy trong vòng 1 tháng.

Khi vỏ bên ngoài đã chuyển sang màu xám, không còn thấy màu xanh, khi cầm lên thấy mềm và xốp thì có thể thực hiện bước tiếp theo.

Tiếp tục lấy số quả đó đặt vào bề mặt cát đã được phân thành luống. Phủ một lớp cát mỏng lên trên và tiến hành chăm sóc, tưới nước, che chắn cho đến khi hạt nảy mầm là có thể đem ươm.

Bầu đất thích hợp cho việc ươm An Tức Hương là loại bầu đất có khối lượng 0.5 kg. Khi ươm sử dụng 75% đất mặt (đất của rừng gỗ hoặc đất đỏ), 20% phân chuồng đã ủ hoai mục, 5% phân lân và đạm. Trộn đều đất ươm sau đó cho vào bầu đất hình trụ không đáy. Đặt mỗi mầm cây vào 1 bầu đất, chú ý nhẹ nhàng tránh làm gãy mầm.

Ươm cây trong vòng 50 – 60 ngày, khi thấy cây đã đạt được 2 – 3 cặp lá, độ cao từ 10 – 20cm là đã có thể đem gieo trồng. Chú ý trong quá trình ươm cần để bầu đất tại nơi đủ ánh sáng, cần có lưới che ánh nắng gắt vào giữa trưa.

Ngoài ra còn có thể trồng trực tiếp hạt đã được xử lý xuống đất mà không cần ươm mầm. Tuy nhiên, để đạt được kết quả tốt thì đất tại vị trí trồng phải tốt và đảm bảo đủ dinh dưỡng cho hạt nảy mầm và cây phát triển.

Cách trồng An Tức Hương bằng phương pháp giâm cành

An Tức Hương là loại cây khá dễ chăm sóc, chính vì vậy chỉ cần đảm bảo khâu gieo trồng đúng kỹ thuật thì cây hoàn toàn có đủ khả năng phát triển mà không cần việc chăm sóc quá kỹ càng. Thậm chí chỉ cần thời tiết không quá khắc nghiệt thì không cần sự tác động từ bên ngoài của con người nhưng cây vẫn có thể sinh trưởng tốt.

Những cành được lựa chọn cho kỹ thuật giâm cành phải là những cành cây không quá già cũng không quá non. Theo kinh nghiệm của những người chuyên trồng loại cây này thì những cành đã ra 1 – 2 mùa hoa là tốt nhất. Đó còn phải là những cành không có sâu bệnh, không gãy rụng hay trầy xước thì mới đảm bảo được bộ thành công của cách trồng này.

An Tức Hương - Đặc điểm, công dụng, cách trồng và chăm sóc 14
Cách trồng An Tức Hương bằng phương pháp giâm cành

Cần phải cắt cành tại chỗ có đốt để rễ dễ hình thành hơn. Chiều dài cần cắt khoảng từ 5 – 10cm và phần chồi non cần được giữ lại. Cành cần được giâm nghiêng một bên so với mặt đất, ba phần tư cành được cắm xuống đất, chỉ để lại một phần chồi non và lá bên trên. Sau khi giâm cành cần che chắn cẩn thận tránh các yếu tố thời tiết và công trùng tấn công.

Tiến hành chăm sóc và tưới nước thường xuyên để trích thích ra rễ, ngoài ra nhất định cần đảm bảo độ ẩm của lá và chồi, tránh chết chồi non. Sau 1 tháng là đã có thể nhìn thấy kết quả, cành bắt đầu ra rễ và chồi non sẽ bắt đầu phát triển.

Cách xử lý sâu bệnh khi trồng An Tức Hương

Trong quá trình ươm giống cây, những mầm cây rất dễ bị dế, hoặc côn trùng ăn những mầm non. Vì vậy cần phải che chắn kỹ lưỡng tránh việc mầm cây bị phá hoại, làm ảnh hưởng tới chất lượng ươm giống cây. Tương tự với cách trồng bằng kỹ thuật giâm cành, những chồi non hoặc phần lá được chừa lại rất dễ bị phá hoại bởi côn trùng. Nên che chắn kỹ hoặc phun thuốc chống muỗi, thuốc này có tác dụng xua đuổi côn trùng rất tốt.

Ngoài ra, khi thực hiện phương pháp giâm cành, khi cành tiếp xúc với nước rất dễ bị nấm. Thông thường, khi cây đã xuất hiện nấm thì ít nhiều đã ảnh hưởng tới kết quả về sau. Việc đầu tiên cần làm: loại bỏ những cây bị nấm đó tránh việc lây lan sang các cây khác. Hơn nữa, trước khi giâm cành, nên xử lý đất tốt hơn, kết hợp các chế phẩm sinh học để loại bỏ mầm mống của nấm mốc.

Trên đây là những thông tin liên quan đến đặc điểm, công dụng chữa bệnh, cách trồng và chăm sóc Cây An Tức Hương do baokhuyennong.com đã tổng hợp và chia sẻ đến các bạn. An tức hương là vị thuốc quý trong Đông y. Tuy nhiên phần lớn các bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu này chưa được chứng minh về độ an toàn và cải thiện lâm sàng. Vì vậy để tránh ảnh hưởng đến quá trình điều trị, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng vị thuốc an tức hương.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *